Estetik nedir? Estetik yaptırmak iyi midir

Estetik nedir? Estetik yaptırmak iyi midir

Güzel olan bununla birlikte daha iyi, daha başarılı, daha güçlü, daha kaliteli olarak idraklanır. Dünyanın farklı yerlerinde meydana getirilen araştırmalar, güzel/yakışıklı olan insanoğluın, daha akıllı ve daha iyi olarak idraklandığını ortaya koyar. Bu genelleme bir tek insanlar için değil nesneler için de geçerlidir. Bir nesnenin güzel olması, onun cazibesini artırır. Güzellik kıymet katar.

Güzelliği simetri ve orantılarla açıklamak mümkün olsa da güzellik değişmez bir kavram değildir. Aksine, güzellik içinde yaşanan cemiyet tarafından belirlenir, zamanın ruhuna bakılırsa anlam ve şekil değiştirir. Rönesans ressamlarının çizdikleri güzeller, bugünün anlayışına gore epeyce şişman kalırlar.

Güzellik sübjektiftir, kişiden kişiye değişmiş olur; ama estetik objektif ölçütleri olan bir disiplindir. Güzellik görecelidir; güzel duyu ise evrensel.

Eski Yunan felsefesi kâdirenmeın kaosuna seviye getirmek iddiasıyla hep kurallara sarılmıştır. Aristo’ya nazaran güzel duyu bir orantı, uyum ve düzendir. Bir resimdeki renk uyumu veya müzikteki güzel bir armoni o eserin yapısındaki düzeninin yansımasıdır. Bundan yüzyıllar önce belirlenmiş olan bu ölçütler estetiğin evrensel ölçütleridir, her alana uyarlanabilirler.

Kaosun içinde de bir güzel duyu olabileceği şeklinde, uyum ve simetrinin de sıkıcı bir tekrara düşmesi mümkündür. Sanatçılar ürettikleri eserlerde hem durağan aynı zamanda hareketli simetri yakalayabilirler. Klasik müzik eserleri, hareketli simetrinin örneğidir. Bu eserlerdeki tekrarlanan bakışımlı kalıplar onlara güzel duyu katar. Bir ressam ise meydana getirmiş olduğu eserinde durağan simetri teriminı kullanabilir. Bir tek sanat eserleri değil doğadaki canlılar da göz kamaştırıcı bir güzel duyu barındırır. Tavus kuşunun kuyruğu, kelebeklerin kanatları son derece estetiktir. Herhangi bir ürüne veya deneyime güzel duyu bir boyut katarak onu daha arzulanır kılmak mümkündür. Estetik değerler taşıyan bir ürün, bir eşya, bir mekân, bir ambalaj, bir hizmet hatta üslup, davranış, hitap daha değerli olur.

Bir toplumun estetik anlayışının en somut göstergelerinden birisi yiyecek kültürüdür. Bir ülkenin, bir yörenin yemekleri oranın karakterini ve estetik anlayışını gösterir. Sadece toplumların değil bireylerin de hayata bakışlarını idrak etmek için sofralarına bakmak yeterlidir. Bir evde yemeğin ve sofranın ne derece göze hitap ettiği o evde yaşayanlarla ilgili çok şey anlatır. En ekonomik malzemelere estetik değer katarak bir ziyafet hazırlamak mümkünken, en pahalı malzemelerden çok zevksiz yemekler ortaya çıkarmak mümkündür.

Daha estetik çözümler sunmak için daha çok parasal kaynağa, daha ileri teknolojiye haiz olmak gerekmez. Estetik bir anlayış meselesidir, her insan daha güzel duyu çözümler elde etmek için kendini geliştirebilir.

Güzel duyu, daha zevkli olanı aramaktır. Somut bir güzellik tarifi değil, daha zevkli olanı aramayla ilgili -sonu olmayan- bir yolculuktur. New York çağıl Sanat Müzesi küratörü Paola Antonelli’nin de vurguladığı şeklinde “İyi tasarım, teknolojiyi, psikolojiyi ve estetiği birleştirerek insan ihtiyaçlarını çözen bir Rönesans tavrıdır.” (Tasarım Bir İş Yapma Biçimidir), (Tasarım Bir Dünya Görüşü, Bir Duruştur)

Öte yandan güzel duyu yalnız güzellikle ilgili bir değerlendirme de değildir. Bir şeyi estetik kılmak onu illa ki güzelleştirmek anlamına gelmeyebilir. Kimi çirkinlikler de -bazı kriterler çerçevesinde- estetiğe mevzu olabilir. Kant, Shiller, Wittgenstein benzer biçimde düşünürler trajik, gülünç, ilginç, çocuksu hatta çirkin olan bir şeyin bile güzel duyu olabileceğini söylerler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir