Sağlıklı ve güzel bir cilt için güneşle aranıza mesafe koyun!

Sağlıklı ve güzel bir cilt için güneşle aranıza mesafe koyun!
İçimizi ısıtmaya iyiden iyiye başlayan güneş ve cildimize etkisi hakkında ne kadar bilgiye sahipsiniz? Işınların yararlarını ve zararlarını, D vitamini mevzusunun detaylarını, güneşten korunmanın yollarını bu yazıyla çok daha iyi anlayacaksınız.

Yaza merhaba diyeli kısa bir süre oldu. Ama hala güneş konusunda tam olarak netleşmeyen birtakım konular olduğu gerçek. Güneşin cildimize ne yönde etki gösterdiği, zararlı ışınlarından nasıl korunmamız gerektiği konusunda bir bilenden yardım almak istedik. Memorial Şişli Hastanesi Dermatoloji Bölümü Uz. Dr. Füsun Bilgin Karahallı’ya yönelttiğimiz sorularla, güneşten korunmanın yollarını öğrendik!

Güneş ışınları cildimize nasıl etki ediyor?
Güneş dünyanın ısı, ışık ve enerji kaynağıdır. Hayatın sürdürülebilmesi, canlıların var olabilmesi için gerekli nitelik taşıyor. Güneş ışınlarının cilt üzerinde pek çok önemli fonksiyonu bulunuyor. Ancak özellikle son yıllarda deri üzerine olan olumsuz etkilerinin fark edilmesiyle beraber, güneşten korunmanın gerekliliği ortaya çıkıyor. Güneşten gamma ışınları, X ışınları, ultraviyole ışınlar (UV), gün ışığı, kızıl ötesi ışınlar (infrared), radyo dalgaları ve mikrodalgalar halinde ışınlar yayılıyor. UV ışınları dışındakiler dünya üzerinde çok küçük miktarlarda bulunduğu ve enerjileri düşük olduğu için cilde önemli bir etki etmiyorlar. Cilde direkt etkisi bulunanlar daha çok UV ışınları oluyor. UV ışınları kendi aralarında üç alt gruba ayrılıyor.
UVA: Deride dermis tabakasına kadar ulaşabiliyor. Camdan geçiyor. Kızarıklık yapıcı (eritematojenik) ve kanser yapıcı (karsinojenik) etkileri yer alıyor. Bronzlaşmaya neden oluyor.
UVB: Ozon tabakasında kısmen tutuluyor. Camdan geçmiyor. UVA gibi kızarıklık ve kanser yapıcı etkileri var. Bronzlaşmaya neden oluyor.
UVC: Ozon tabakasından emiliyor, yeryüzüne ulaşmıyor.

Tamamıyla zararlı etkiler mi gösteriyor?
Güneş ışınlarının cilde verdiği hasarları etkileyen birtakım faktörler var. Güneşe maruz kalan kişinin deri tipinin açık ya da koyu olması oluşabilecek hasarın boyutunu etkiliyor. Açık tenli bir kişi güneş ışınlarına karşı daha hassas oluyor. UV ışınlarının en yoğun olduğu öğle saatlerinde, ışınlara çok uzun süre maruz kalınması sonucu ışınlar vücuttaki birikici etki yaparak cilt hasarına neden oluyor. Direkt ışınların ve deri kanseri oluşabiliyor.
Foto yaşlanma: En erken bulgusu deride renk değişiklikleri (açık ya da kahverengi lekeler), kırışıklıklar, deride kabalaşma, son aşamalara gelindiğinde deri atrofisi ve elostoz denilen ciltteki elastik liflerde meydana gelen bozulmalar meydana geliyor.
Bağışıklığı baskılama: Hücresel bağışıklıkta baskılanmaya neden oluyor.

Yüksek koruyucu faktörlü kremleri satın alırken, kullanırken nelere dikkat etmek gerekiyor?
Güneşten korunmak için bilinen ve en yaygın kullanılan önlem koruyucu kremlerdir. Güneş koruyucu kremler deriye ulaşan UV ışınlarını yansıtan, emen ya da saçan ajanlardır. Krem, jel, losyon, sprey şeklinde olabilirler. SPF ile ifade edilen çeşitli derecelerde güneş koruma faktörleri içeriyorlar. Güneş koruyucular etki mekanizmalarına göre fiziksel ve kimyasal olarak ikiye ayrılıyor. Fiziksel güneş koruyucular deride bariyer oluşturarak UV ışınlarını yansıtarak etki gösteriyor. Çinko oksit, titanyum dioksit, demir oksit gibi maddeler içeriyor. Kimyasal güneş koruyucular, UV ışınlarını absorbe ederek etki gösterirler bu yüzden fotoalerjik reaksiyonlara neden olabiliyor. PABA türevleri, sinnamad esterleri, salisilat esterleri, benzofenonlar bu grupta yer alıyor. İyi bir güneş koruyucu geniş spektrumlu yani hem UVA hem de UVB’ye karşı etkili olmalı, suya ve terlemeye dayanıklı olmalı, cildi tahriş etmemeli, toksik olmamalı ve yeterli bir SPF’ye yani güneş koruma faktörüne sahip olmalı. UV ışınlarının dünyaya ulaşmasını etkileyen çeşitli etmenler bulunuyor. Güneşin yüksekliği, 11.00- 15.00 saatleri arasında günlük UV’nin yüzde 60’ı yere ulaşıyor. Bulunulan bölgenin ekvatora yakınlığı veya deniz seviyesinden yüksekliği her bin metre yükselmeyle UV ışınlarının etkisi yüzde 10-12 artıyor. Güneş ışınlarının yansımaları, kar, kum ve denizden önemli derecede yansıma oluyor ve UV şiddetini arttırıyor. Bulutların UV filtre edici etkisi çok değişken. İnce haricinde asfalt, kum ve kar ile yansıyan ışınlar da cilde zarar veriyor. Kişinin yaşadığı coğrafi bölge de yani ekvatora yakın olması veya yüksek rakımlı bölgelerde yaşaması güneş ışınlarının zararlı etkilerini yükseltiyor.

D vitamininin güneş yoluyla alınması işlemi nasıl gerçekleşiyor?
D vitamininin iki formu vardır. Vitamin D2 ve vitamin D3. Vitamin D3 sentezinde ilk basamak güneş ışınlarının etkisiyle ciltte bulunan provitamin D’nin vitamin D3’e dönüşmesi oluyor. Ayrıca besinlerle alınan D vitamininin bağırsaklardan emilimi de oluyor. Bu da vücudun D vitamini ihtiyacının bir kısmını karşılıyor.

Güneş ışınlarının deri üzerindeki olumsuz etkileri neler?
Fotokarsinogenez: DNA hasarı, serbest radikaller ve bazı sitokinlerin (hücrelerin bağışıklık fonksiyonlarını sağlayan proteinler) salınımıyla olmakta bulutlar hemen hemen hiç filtre görevi göremezken, kalın bulutlar önemli derecede filtreleyebiliyor. Gölgede durmak güneşten direk gelen UV’yi engellese de gökyüzünde dağılan UV’ye engel oluyor. Pencereler UVB’yi etkili bir şekilde filtrelese de UVA’yı geçiriyor. Giysiler güneş koruyuculara göre daha güvenilir. Derinin hangi bölgelerinin korunduğu açıkça görülebilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir